Törə və Tora
- Eylül 25, 2021
- by
- Tural Qaraqaşlı
Qədim Orxon yazılarında ‘Törü’ şəklində yazılan söz indi ‘Törə’ şəklində yazılır və tələffüz edilir. Sözü izah edən bəzi lüğətlər bunun monqolların təsirinə görə olduğunu bildirir. Sözün mənşəyi ‘törəmək’, ‘yaradılmaq’ mənalarındadır. Buraya qədər çox fərqli fikirlər yoxdur. Bu sözün tarixi haradan başlayır? Bu barədə isə biraz fərqli fikirlər var.
Bir iddiaya görə ‘Törə’ sözü İudaizm dininin müqəddəs kitablarının bir hissəsini təşkil edən ‘Tövrat’ ilə əlaqəli ola bilər. Yahudilər Tövrat sözünü Torah (və ya Tora) şəklində tələffüz edir.
Türk dilində ‘Törə’ sözü qədim adət ənənələrlə gələn qayda qanunlar toplusu mənasında işlənir. Tövrat da ivrit dilində qanun (yasa) deməkdir. Çox maraqlıdır, təxminən eyni mənanı verən ‘doktrina’ sözü də tora sözü ilə müəyyən bənzərlik təşkil edir. Bütün bu sözlərdəki bənzərlik ciddi olaraq eyni qaynaqdan gəlmə nəticəsində ola bilərmi?
Doktrina sözü latın dilindən gəlib. Latın dili Hind-Avropa dil ailəsinə aiddir. Törə sözü türk dillərinə aid bir sözdür. Türk dilləri Altay-Ural dil ailəsinə mənsubdur. Tora (Tövrat) sözü isə ivrit dilinə məxsus bir sözdür. İvrit dili Sami dilləri ailəsinə mənsubdur. Mənşəcə 3 fərqli dil ailəsində eyni mənanı ifadə edən bənzər bir sözün olması təəccüblü gəlir. Bu bənzərliyi anlamaq üçün dəqiq olmasa da müyyən təxmin yürütmək olar. Romanın rəsmi dili halına gəmiş latın dilin dili, həm də xristianlığın rəsmi dilinə çevrilmişdi. Tövrat isə həm də Xristianlıqda Bibliyanın Əhdi Ətiq bölməsində yer almış bir kitab olaraq qəbul edilir. Beləliklə buradan bir yaxınlıq əlaqəsi qurmaq olur.
Doktrina sözü latın dilindən gəlib. Latın dili Hind-Avropa dil ailəsinə aiddir. Törə sözü türk dillərinə aid bir sözdür. Türk dilləri Altay-Ural dil ailəsinə mənsubdur. Tora (Tövrat) sözü isə ivrit dilinə məxsus bir sözdür. İvrit dili Sami dilləri ailəsinə mənsubdur. Mənşəcə 3 fərqli dil ailəsində eyni mənanı ifadə edən bənzər bir sözün olması təəccüblü gəlir. Bu bənzərliyi anlamaq üçün dəqiq olmasa da müyyən təxmin yürütmək olar. Romanın rəsmi dili halına gəmiş latın dilin dili, həm də xristianlığın rəsmi dilinə çevrilmişdi. Tövrat isə həm də Xristianlıqda Bibliyanın Əhdi Ətiq bölməsində yer almış bir kitab olaraq qəbul edilir. Beləliklə buradan bir yaxınlıq əlaqəsi qurmaq olur.Türk xalqları müxtəlif dinləri qəbul etsələr də, etməsələr də onlarla daimi tanışlıq nəticəsində dünyanın müxtəlif yerlərində izlər qoyması bilinən bir məsələdir. Bu barədə Ayasofyada gizli qalmış yazılar adlı yazını oxuya bilərsiniz. Qədim türk imperiyalarından biri olan Xəzər imperiyası da müəyyən bir dövr İudaizm dinində olub. Nəzərə alsaq dövlətin rəsmi dini olmadan əvvəl də türklər İudaizmlə tanış olmuş ola bilərlər. Onda bu məsələ daha da maraqlı gəlməyə başlayır. Bəlkə də vaxtilə bu din vasitəsilə biraz tələffüz dəyişdirmiş formada ‘Torah’ sözü qədim türk dillərinə və eləcə də Avropa dillərinə keçmiş ola bilər. Təbii ki, bu dəqiq bir nəticə deyil. Sadəcə təsadüfi bənzərlik və ya başqa açıqlaması da ola bilər.






